Bodrum Belediyesi’nin Değirmenburnu’nda açtığı “Tarihi Yel Değirmenleri ve Yakın Çevresi Fikir Projesi Yarışması” için takvim netleşti. Belediye Meclisi’nin 02 Şubat 2026 tarihli oy birliği kararıyla başlatılan süreçte, yarışmanın ilan tarihi 25 Mart 2026 olarak duyuruldu. Buna göre son soru sorma tarihi 15 Nisan, yanıtların ilanı 24 Nisan, proje teslimi 30 Haziran, posta ile son teslim 3 Temmuz, jüri değerlendirmesi başlangıcı 16 Temmuz, kolokyum ve ödül töreni ise 1 Ağustos 2026 olarak belirlendi. Ancak yarışmanın takvimi açıklanırken, uygulama zemininin hâlâ netleşmemiş olması dikkat çekti.
Yarışma kararı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 23. maddesi ile ilgili yarışma yönetmeliği dayanak gösterilerek alındı. TMMOB desteğiyle ulusal, serbest ve tek kademeli bir fikir projesi yarışması düzenlenmesi kabul edildi. Hukuki dayanak bakımından süreçte bir eksiklik görünmese de, dosyanın uygulama tarafında önemli belirsizlikler bulunduğu görülüyor. Çünkü yarışma şartnamesinde bunun bir “fikir projesi yarışması” olduğu açıkça belirtilirken, uygulamaya dönük süreçlerde takdir yetkisinin idarede bulunduğu, uygulama projelerinin ise ancak bütçe ve yıllık yatırım programında yer alması halinde mümkün olacağı ifade ediliyor. Bu durum, yarışmadan çıkacak projenin hayata geçirilmesinin garanti olmadığı anlamına geliyor.
Değirmenburnu’nun sıradan bir alan olmadığı da dosyadaki en kritik başlıklardan biri olarak öne çıkıyor. Alan, Bodrum’un silüet hattında yer alıyor; doğal sit, arkeolojik sit ve koruma rejimine bağlı hükümlerle çevrili bulunuyor. Üstelik bölgede tarihi yel değirmenleri ile sarnıç gibi koruma konusu yapı unsurlarının da yer aldığı biliniyor. Yarışma şartnamesinde alan “tarihi yel değirmenlerini içeren kültürel peyzaj alanı” olarak tanımlanırken, bu durum alanda yapılacak her müdahaleyi daha hassas hale getiriyor.
Plan notları, yarışmanın iddialı diliyle sahadaki gerçeklik arasındaki farkı da ortaya koyuyor. Belgelerde 1. derece doğal sit alanlarında halka açık günübirlik tesislerin ancak kurul izniyle yapılabileceği, minimum parsel büyüklüğünün 10 bin metrekare olduğu, emsalin 0.015 ile sınırlandığı, maksimum yapı taban alanının 80 metrekareyi, yüksekliğin ise 3 metreyi geçemeyeceği belirtiliyor. Kullanılacak malzemenin de doğal taş ve ahşap gibi yöresel malzemelerle sınırlandırıldığı ifade ediliyor. En kritik hüküm ise açık: Kurul onayı olmadan hiçbir uygulama yapılamıyor. Buna rağmen yarışma metinlerinde hâlâ “kentsel tasarım”, “kamusal kullanım” ve “yeniden kazandırma” vurgusunun öne çıkması, koruma önceliği ile tasarım söylemi arasında bir gerilim doğuruyor.
Dosyada öne çıkan bir başka sorun ise mülkiyet yapısı. Alan tek parselden oluşmuyor. Hazineye ait bölümler var, özel mülkiyet var, küçük ve parçalı parseller var. Buna karşın KTA-7 alanı ve yakın çevresi, sanki tek elden yönetilebilecek ve tek iradeyle tasarlanabilecek bir alanmış gibi ele alınıyor. Oysa plan notları, bazı kentsel tasarım alanlarında özel mülkiyette olsa dahi tasarım bütünlüğünün gözetileceğini söylüyor. Sahada ise bunun nasıl sağlanacağı sorusu yanıtsız kalıyor. Hazine taşınmazı tahsis edilmezse ne olacağı, özel mülk sahiplerinin sürece nasıl dahil edileceği ya da kamulaştırma gündeme gelecekse bunun hangi kaynakla yapılacağı konusunda net bir açıklama bulunmuyor.
Yetki başlığı da yarışmanın önündeki önemli engellerden biri olarak görülüyor. Süreç yalnızca ilçe belediyesinin kararıyla ilerleyebilecek bir yapıda değil. İlçe belediyesi, üst ölçek plan boyutunda Muğla Büyükşehir Belediyesi, Kültür Varlıkları Koruma Kurulu, doğal sit nedeniyle tabiat varlıkları boyutu ve kamu taşınmazı niteliğindeki alanlar için ilgili idareler sürecin farklı aşamalarında devreye giriyor. Bu tablo, yarışma sonucunda ortaya çıkacak projenin uygulanmasının tek bir belediye iradesiyle mümkün olmadığını gösteriyor. Belediye Meclisi’nin oy birliğiyle aldığı karar, yarışmanın ilanı için siyasi ve idari iradeyi ortaya koysa da, çok kurumlu izin sürecini ortadan kaldırmıyor.
Jürinin yayımlanan metninde “kontrolsüz turizme direnç”, “taşıma kapasitesi”, “geri döndürülebilir müdahale” ve “düşük yoğunluk” gibi kavramların kullanılması, alanın hassasiyetinin bilindiğini gösteriyor. Şartnamede de fiziksel bozulma, koruma ve yönetim eksikliği, parçalı ve özel mülkiyet yapısı ile kurumsal yetki ve uygulama sınırları açıkça sıralanıyor. Ayrıca yarışmacılardan “mülkiyet yapısına duyarlı tasarım ve yönetim modeli” geliştirmeleri de bekleniyor. Bu da aslında belediyenin ve jürinin dosyadaki temel sorunları gördüğünü ortaya koyuyor. Tartışma da tam bu noktada büyüyor: Madem sorunlar baştan biliniyor, neden önce çözüm zemini değil yarışma süreci işletiliyor?
Değirmenburnu’nun korunması, yel değirmenlerinin ayağa kaldırılması, sarnıcın ihmal edilmemesi ve alanın başıboş bırakılmaması gerektiği konusunda geniş bir mutabakat var. Tartışma, alanın değerlendirilmesine değil; bunun hangi yöntemle yapılacağına odaklanıyor. Eleştiriler, güçlü bir koruma modeli, net mülkiyet planı, açık finansman tablosu ve kurumlar arası yol haritası oluşturulmadan yarışma vitrininin öne çıkarılmasına yöneliyor. Kamu kaynaklarının yalnızca mevzuata uygun harcanmasının yeterli olmadığı, aynı zamanda sonucu öngörülebilir ve toplumsal faydası açık işlerde kullanılması gerektiği vurgulanıyor. Değirmenburnu’nda bugün ortada yarışma takvimi, ödül töreni ve kolokyum var. Ancak projenin uygulanacağı zemin konusunda belirsizlik sürüyor.
