Bodrum’da inşaat yasağı kapsamında 196 şantiye ve 75 beton aracına 2 milyon 481 bin 861 lira ceza kesildi. Ancak cezaların hangi mevzuata dayandığı tartışma konusu oldu.
Bodrum’da 15 Mayıs itibarıyla başlayan turizm sezonu inşaat kısıtlaması kapsamında 196 şantiye ve 75 beton firmasına ait araç için işlem yapıldı. Belediye, toplam 2 milyon 481 bin 861 lira idari para cezası uygulandığını açıkladı. Ancak açıklanan rakamlar kadar önemli bir soru daha var: Bu cezalar hangi mevzuata göre kesildi?
Bodrum’da 15 Mayıs ile 15 Ekim tarihleri arasında uygulanan inşaat kısıtlamasına yönelik denetimler sürüyor. Bodrum Belediyesi Zabıta Müdürlüğü ekiplerinin yarımada genelinde yaptığı kontrollerde, yasağa uymadığı belirtilen 196 inşaat şantiyesi ile 75 beton firması aracına yasal işlem uygulandı.
Belediye açıklamasına göre, bugüne kadar toplam 271 cezai işlem yapıldı. Kesilen idari para cezası ise 2 milyon 481 bin 861 liraya ulaştı.
Bodrum’daki inşaat kısıtlaması, turizm sezonunda gürültü, toz, hafriyat, ağır nakliyat, beton dökümü, harçlı imalat ve çevre kirliliği gibi faaliyetlerin sınırlandırılmasını amaçlıyor. Bu yönüyle uygulama, Bodrum’un turizm sezonundaki kent düzeni ve yaşam kalitesi açısından önem taşıyor.
Ancak açıklanan cezalar, hukuki dayanak bakımından ayrıca değerlendirilmek zorunda.
Çünkü Kültür ve Turizm Bakanlığı genelgesi, doğrudan vatandaşa yeni bir ceza doğuran bir düzenleme değil. Genelge, esas olarak idarenin kendi teşkilatını bağlayan bir iç düzen işlemidir. Başka bir ifadeyle, genelge memuru bağlar; vatandaşa, müteahhide, beton firmasına ya da şantiyeye doğrudan idari para cezası yaratmaz.
Bu nedenle Bodrum’da uygulanan cezaların hangi kanuna, hangi belediye kararına, hangi encümen işlemine ya da hangi idari yaptırım dayanağına göre kesildiği kamuoyuna açık biçimde belirtilmelidir.
Buradaki en kritik başlıklardan biri de şantiyelerin hukuki niteliğidir.
Bir inşaat şantiyesi, klasik anlamda zabıtanın ruhsat, hijyen, çalışma düzeni veya işyeri faaliyeti yönünden denetlediği lokanta, kafe, market ya da eğlence yeri gibi bir işletme değildir.
Bu nedenle bir şantiyeye yalnızca “işletme gibi faaliyet gösterdiği” gerekçesiyle ceza uygulanması tartışmalı hale gelebilir. Eğer ruhsata aykırı yapılaşma, kaçak imalat veya imar mevzuatına aykırılık varsa, süreç 3194 sayılı İmar Kanunu çerçevesinde yürütülmelidir.
Bu durumda teknik tespit, yapı tatil tutanağı, fen elemanı incelemesi ve belediye encümeni kararı gibi işlemler önem kazanır.
Belediye işlemleri gürültü gerekçesine dayanıyorsa, burada da ayrı bir hukuki sorun ortaya çıkar.
“Gürültü yapıldı” ifadesi tek başına teknik tespit sayılmaz. Gürültü nedeniyle idari para cezası uygulanacaksa, yetkili kurum veya personel tarafından usulüne uygun ölçüm yapılması, sınır değerlerin aşıldığının belgelenmesi ve cezanın açık mevzuat dayanağıyla kurulması gerekir.
Buna karşılık ceza, gürültüden değil de turizm sezonu inşaat kısıtlamasına aykırı şekilde beton dökümü, hafriyat, ağır nakliyat veya harçlı imalat yapılmasına dayanıyorsa, bu kez ölçümden çok faaliyetin nasıl tespit edildiği, tutanağı kimin düzenlediği ve idari yaptırım kararının hangi makam tarafından verildiği belirleyici olur.
Açıklamada 75 beton firması aracına işlem yapıldığı bilgisi de dikkat çekti.
Beton mikseri veya pompa araçlarının inşaat yasağı döneminde şantiyelere hizmet vermesi, kısıtlama kapsamındaki harçlı imalat ve ağır nakliyat faaliyeti olarak değerlendirilebilir. Ancak bu araçlara kesilen cezaların da hangi gerekçeye dayandığı açık olmalıdır.
Ceza trafik, yol işgali, ağır nakliyat, belediye emrine aykırılık, hafriyat düzeni, çevre kirliliği ya da inşaat yasağına aykırılık üzerinden mi uygulandı?
Bu ayrım, işlemlerin yargı önünde ayakta kalıp kalmayacağını doğrudan etkiler.
Bodrum’da 196 şantiye ve 75 beton aracı hakkında işlem yapılması, yalnızca denetim yapıldığını göstermiyor. Aynı zamanda yasağa rağmen inşaat baskısının sürdüğünü de ortaya koyuyor.
2 milyon 481 bin 861 liralık toplam ceza ilk bakışta yüksek görünse de, Bodrum’daki inşaat ekonomisi dikkate alındığında şu soru kaçınılmaz hale geliyor:
Bu cezalar gerçekten caydırıcı mı, yoksa bazı firmalar açısından ödenebilir bir maliyet kalemi mi?
Turizm sezonunda yolları, mahalleleri, koyları, konut alanlarını ve işletmeleri etkileyen inşaat faaliyetleri yalnızca hukuki değil, aynı zamanda kamusal yaşam sorunudur. Ancak kamu düzenini korumak için yapılan işlemlerin de hukuken sağlam kurulması gerekir.
Bodrum Belediyesi’nin denetim yapması mümkündür. Zabıta sahada tespit yapabilir, tutanak düzenleyebilir, kamu düzenini ve belediye emirlerini ilgilendiren aykırılıkları raporlayabilir. Ancak idari para cezası uygulanan her dosyada hukuki dayanak açık olmalıdır.
Bu nedenle belediyenin kamuoyuna şu soruların yanıtını vermesi gerekir:
271 cezai işlem hangi mevzuata göre uygulandı?
Cezalar yalnızca Turizm Bakanlığı genelgesine mi dayandırıldı?
Belediye meclisi ya da encümenin inşaat kısıtlamasına ilişkin özel kararı var mı?
İşlemler Kabahatler Kanunu’nun “emre aykırı davranış” hükümleri kapsamında mı kuruldu?
1608 sayılı Kanun kapsamında belediye emir ve yasaklarına aykırılık mı uygulandı?
İmar aykırılığı tespit edilen şantiyelerde yapı tatil tutanağı ve encümen kararı var mı?
Gürültü gerekçesiyle işlem yapılan yerlerde ölçüm yapıldı mı?
Beton araçlarına kesilen cezaların dayanağı trafik, yol işgali, ağır nakliyat ya da inşaat yasağına aykırılık mı?
Bodrum’da turizm sezonunda inşaat faaliyetlerinin sınırlandırılması kent yaşamı açısından gerekli olabilir. Gürültü, toz, beton mikserleri, hafriyat kamyonları ve ağır şantiye trafiği, Bodrum’un en yoğun döneminde hem turizmi hem de günlük yaşamı doğrudan etkiliyor.
Ancak doğru amaç, hatalı işlemle savunulamaz.
İnşaat yasağı uygulanacaksa, cezanın dayanağı da açık olmalıdır. Genelge idareyi bağlar. Vatandaşa ceza kesilecekse kanun, yönetmelik, belediye kararı, encümen işlemi veya açık idari yaptırım maddesi gösterilmelidir.
Bodrum’da bugün tartışılması gereken yalnızca kaç şantiyeye ceza kesildiği değildir.
Daha önemli soru şudur:
Yasak uygulandı, ceza kesildi; peki hukuki dayanak nerede?
