Gıda ve içecek sektöründe raf ömrünü uzatmak ve maliyeti düşürmek amacıyla yaygın olarak kullanılan nişasta bazlı şeker (NBŞ), toplum sağlığını tehdit etmeye devam ediyor. Sağlık Bakanlığı Ulusal Beslenme Konseyi Şeker Bilim Komisyonu Başkanı Prof. Dr. İlhan Satman, özellikle yüksek fruktoz içeren mısır şurubunun kronik hastalıklardan kanser riskine kadar pek çok ciddi sağlık sorununa yol açabileceğini belirterek kritik uyarılarda bulundu.
Sofra şekerinden çok daha hızlı kana karışıyorSofra şekerinden çok daha hızlı kana karışıyorSofra şekeri (sakkaroz) ile nişasta bazlı şekerin kalori değerlerinin aynı (gram başına 4 kcal) olduğunu belirten Prof. Dr. Satman, aralarındaki en büyük farkın metabolik süreçlerde ortaya çıktığını vurguladı:
Sofra şekerinden çok daha hızlı kana karışıyorSofra şekeri (sakkaroz) ile nişasta bazlı şekerin kalori değerlerinin aynı (gram başına 4 kcal) olduğunu belirten Prof. Dr. Satman, aralarındaki en büyük farkın metabolik süreçlerde ortaya çıktığını vurguladı:”Sofra şekeri tüketildiğinde emilim belirli bir süreç gerektirir ve kan şekeri birden yükselmez. Ancak nişasta bazlı şeker tüketildiğinde sindirim sürecine gerek kalmadığı için kandaki glukoz seviyesi çok hızlı yükselir. Özellikle yüksek fruktoz maruziyeti karaciğerin insüline duyarlılığını azaltarak metabolik dengeleri bozar.”Kanser hücrelerini besleyebilirAşırı fruktoz tüketiminin vücutta yarattığı tahribata dikkat çeken Prof. Dr. Satman, yapılan araştırmaların fruktozun bazı tümörlerin büyümesinde “yakıt” görevi görebildiğini gösterdiğini aktardı. Yüksek miktarda tüketilen NBŞ’nin meme yağ dokusunda metabolik değişiklikler yaratarak meme kanserine ve pankreas kanserine zemin hazırlayabileceği ifade ediliyor.Aşırı işlenmiş gıdalardaki ilave şeker, sağlıksız yağ ve katkı maddelerinin bağırsak mikrobiyom dengesini bozduğunu belirten Satman; bu durumun obezite, kronik inflamasyon ve endokrin bozuklukları tetiklediğini altını çizdi.İlk 2 yıl hiçbir şekilde verilmemeliNişasta bazlı şekerin “masum” veya zararsız bir türünün bulunmadığını vurgulayan Prof. Dr. İlhan Satman, özellikle hassas gruplar için net uyarılarda bulundu:0-2 Yaş Grubu Bebekler: Yaşamın ilk iki yılında bebeklere kesinlikle ilave şeker veya nişasta bazlı şeker verilmemelidir.Çocuklar ve Gençler: İşlenmiş gıdalardaki NBŞ kullanımı, çocuklarda obezite, karaciğer yağlanması ve erken yaşta tip 2 diyabet riskini artırır.Kronik Hastalar: İnsülin direnci veya tip 2 diyabeti olan bireylerde hastalığın kontrolünü oldukça güçleştirir.Türkiye, Avrupa’da en yüksek tüketime sahip 5 ülkeden biriKüresel ölçekte yapılan araştırmalara değinen Prof. Dr. Satman, Türkiye’de 2018’de yüzde 5’e, 2024 itibarıyla da yüzde 2,5’e düşürülen NBŞ üretim kotalarına rağmen kullanım oranının yüksekliğine dikkat çekti. BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre Türkiye; Macaristan, Slovakya, Bulgaristan ve Belçika ile birlikte Avrupa’da yüksek fruktozlu mısır şurubu kullanımının en yüksek olduğu 5 ülke arasında yer alıyor.Sağlıklı yaşam için etiket okuma alışkanlığı şartTüketicilerin paketli ürün alırken “İçindekiler” listesini dikkatle incelemesi gerektiğini belirten uzmanlar; şeker, tatlandırıcı veya nişasta bazlı şeker türlerinin açıkça belirtildiği ürünlerin tercih edilmesi ve ilave şeker içeren hazır içecekler yerine fiziksel aktivitenin artırıldığı sağlıklı bir yaşam tarzının benimsenmesi gerektiğini vurguluyor.
Kanser hücrelerini besleyebilirAşırı fruktoz tüketiminin vücutta yarattığı tahribata dikkat çeken Prof. Dr. Satman, yapılan araştırmaların fruktozun bazı tümörlerin büyümesinde “yakıt” görevi görebildiğini gösterdiğini aktardı. Yüksek miktarda tüketilen NBŞ’nin meme yağ dokusunda metabolik değişiklikler yaratarak meme kanserine ve pankreas kanserine zemin hazırlayabileceği ifade ediliyor.
Aşırı işlenmiş gıdalardaki ilave şeker, sağlıksız yağ ve katkı maddelerinin bağırsak mikrobiyom dengesini bozduğunu belirten Satman; bu durumun obezite, kronik inflamasyon ve endokrin bozuklukları tetiklediğini altını çizdi.
‘İlk 2 yıl hiçbir şekilde verilmemeli’
Nişasta bazlı şekerin “masum” veya zararsız bir türünün bulunmadığını vurgulayan Prof. Dr. İlhan Satman, özellikle hassas gruplar için net uyarılarda bulundu:
0-2 Yaş Grubu Bebekler: Yaşamın ilk iki yılında bebeklere kesinlikle ilave şeker veya nişasta bazlı şeker verilmemelidir.
Çocuklar ve Gençler: İşlenmiş gıdalardaki NBŞ kullanımı, çocuklarda obezite, karaciğer yağlanması ve erken yaşta tip 2 diyabet riskini artırır.
Kronik Hastalar: İnsülin direnci veya tip 2 diyabeti olan bireylerde hastalığın kontrolünü oldukça güçleştirir.
Türkiye, Avrupa’da en yüksek tüketime sahip 5 ülkeden biriKüresel ölçekte yapılan araştırmalara değinen Prof. Dr. Satman, Türkiye’de 2018’de yüzde 5’e, 2024 itibarıyla da yüzde 2,5’e düşürülen NBŞ üretim kotalarına rağmen kullanım oranının yüksekliğine dikkat çekti. BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre Türkiye; Macaristan, Slovakya, Bulgaristan ve Belçika ile birlikte Avrupa’da yüksek fruktozlu mısır şurubu kullanımının en yüksek olduğu 5 ülke arasında yer alıyor.
Sağlıklı yaşam için etiket okuma alışkanlığı şart
Tüketicilerin paketli ürün alırken “İçindekiler” listesini dikkatle incelemesi gerektiğini belirten uzmanlar; şeker, tatlandırıcı veya nişasta bazlı şeker türlerinin açıkça belirtildiği ürünlerin tercih edilmesi ve ilave şeker içeren hazır içecekler yerine fiziksel aktivitenin artırıldığı sağlıklı bir yaşam tarzının benimsenmesi gerektiğini vurguluyor.
