Meclis gündemindeki teklif, tarım arazilerindeki izinsiz yapılara su, elektrik ve doğalgaz aboneliği veren kurumlara her abone için 100 bin lira ceza öngörüyor.
Tarım arazilerinde izinsiz yapılaşmayı önlemek amacıyla 2020 yılında çıkarılan düzenlemenin uygulamada yetersiz kaldığı, Meclis gündemindeki yeni kanun teklifiyle ortaya çıktı. TBMM’de görüşülmeyi bekleyen teklif, izin alınmadan yapılmış yapı ve tesislere elektrik, su ve doğalgaz aboneliği tesis eden idare, kurum ve kuruluşlara her abone için 100 bin lira ceza verilmesini öngörüyor.
AK Parti milletvekilleri tarafından 12 Mart 2026’da TBMM Başkanlığına sunulan Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Çeltik Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu’nda kabul edilerek Meclis gündemine alındı.
Teklif, tarım arazilerinin kooperatifler üzerinden fiilen bölünerek tarım dışı kullanıma açılmasını engellemeyi, mevcut para cezalarını ağırlaştırmayı ve izinsiz yapılara altyapı hizmeti götürülmesinin önüne geçmeyi amaçlıyor.
Tarım arazilerinin “hobi bahçesi” veya benzeri yöntemlerle yapılaşmaya açılması konusunda ilk kapsamlı müdahalelerden biri, 4 Kasım 2020’de yürürlüğe giren 7255 sayılı Gıda, Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun ile yapıldı.
Söz konusu düzenlemeyle 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nda değişiklikler yapıldı; tarım arazilerinin amaç dışı kullanılması, izinsiz yapılaşma ve arazinin eski haline getirilmemesi halinde uygulanacak yaptırımlar ağırlaştırıldı.
Ancak aradan geçen yıllarda, tarım arazileri üzerinde izinsiz yapılaşma sona ermedi. Meclis Komisyonu’ndaki görüşmeler sırasında Tarım ve Orman Bakanlığı yetkilileri de önceki düzenlemenin altyapı ve abonelik boyutunda yetersiz kaldığını kabul etti.
Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu’nda teklifin görüşülmesi sırasında konuşan Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Ahmet Gümen, önceki kanuna rağmen izinsiz yapılara elektrik, su ve doğalgaz aboneliği verilmeye devam edildiğini söyledi.
Gümen, temel sorunun yerel yönetimler ve dağıtım şirketlerinin abonelik tesis etmesi nedeniyle fiili kullanımın sürmesi olduğunu belirtti. Numarataj verilen yapıların, dağıtım şirketlerince abonelik için yeterli görülmesiyle ortaya çıkan uygulamanın yeni düzenlemeyle engellenmek istendiğini ifade etti.
Bakanlık yetkililerinin verdiği bilgiye göre, tarım arazilerindeki izinsiz kullanıma ilişkin ülke genelinde tespit edilebilen alan sayısı 11 binin üzerinde. Ancak bu rakamın kesin sayı olmadığı, tespit edilemeyen alanlar nedeniyle gerçek sayının daha yüksek olabileceği de Komisyon görüşmelerinde dile getirildi.
Teklifin 24’üncü maddesi, 5403 sayılı Kanun’a yeni bir hüküm ekliyor.
Düzenleme yasalaşırsa, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında izin alınmadan yapılmış her türlü yapı ve tesise ilgili idare, kurum ve kuruluşlar tarafından:
bağlantısı ve aboneliği tesis edilemeyecek.
Yasağa aykırı davranan idare, kurum veya kuruluşlara her abone başına 100 bin lira idari para cezası verilecek. Cezanın tebliğinden sonra abonelik 30 gün içinde iptal edilmezse, aboneliğin devam ettiği her ay için ayrıca 100 bin lira ceza uygulanacak.
Bu düzenleme, yalnızca kaçak veya izinsiz yapıyı yapan kişileri değil; bu yapılara altyapı hizmeti götüren kurumları ve dağıtım şirketlerini de doğrudan yaptırım kapsamına alıyor.
Teklifin 22’nci maddesiyle, Kooperatifler Kanunu’na tabi kooperatiflerin tarım arazileri üzerindeki taşınmaz edinimlerine de sınırlama getiriliyor.
Buna göre kooperatifler, 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planlarında tarımsal niteliği korunacak alan olarak belirlenen taşınmazlar ile plan dışında kalan ve 5403 sayılı Kanun’a tabi tarım alanlarında mülkiyet veya sınırlı ayni hak edinemeyecek.
Yalnızca tarımsal amaçlı faaliyet gösteren kooperatiflerin bu alanlarda taşınmaz edinmesine, Tarım ve Orman Bakanlığının izniyle olanak tanınacak.
Teklifin gerekçesinde, büyükşehirlerin çevresindeki tarım arazilerinin çiftçilerden alınarak kooperatif tüzel kişiliği altında fiilen parsellere bölündüğü ve tarım dışı amaçlarla kullanıma açıldığı belirtiliyor.
Teklif, tarım arazilerinin kullanım planlarına aykırı biçimde değerlendirilmesi ve izinsiz tarım dışı kullanım nedeniyle uygulanan para cezalarının hesaplanmasında kullanılan katsayıları da artırıyor.
5403 sayılı Kanun’un ilgili maddelerinde yer alan “on” ibaresinin “ikibinbeşyüz” olarak değiştirilmesi öngörülüyor. Bu değişiklik, uygulanan yaptırımların caydırıcılığını ciddi ölçüde artıracak.
Teklif gerekçesinde, mevcut para cezalarının günümüz koşullarında caydırıcılığını kaybettiği açıkça ifade ediliyor.
Kanun teklifi Meclis gündeminde beklerken, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik de 4 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.
Yönetmelik, tarım arazilerinin sınıflandırılması, tarım dışı kullanım izinleri, toprak koruma projeleri ve uygulama süreçlerini düzenliyor. Ancak elektrik, su ve doğalgaz aboneliği verilmesi halinde doğrudan kurumlara uygulanacak 100 bin liralık yaptırım, Meclis gündemindeki kanun teklifinin yasalaşmasına bağlı bulunuyor.
Tarım ve zeytinlik alanların yapılaşma baskısı altında bulunduğu Bodrum’da, teklifin yasalaşması halinde yalnızca arazi üzerindeki izinsiz yapılaşma değil, bu yapılara altyapı hizmeti sağlanıp sağlanmadığı da doğrudan denetim konusu olacak.
Yeni düzenleme, tarım arazilerinin korunması konusunda bugüne kadar yalnızca yapı sahibine yönelen yaptırım anlayışını değiştiriyor. Su, elektrik ve doğalgaz aboneliği sağlayarak fiili kullanımı sürdüren idare ve şirketler de artık ağır para cezasıyla karşı karşıya kalacak.
Meclis gündemindeki teklif henüz yasalaşmadı. Ancak Komisyon görüşmeleri, 2020’de çıkarılan yasanın izinsiz yapılaşmayı durdurmaya yetmediğini ve altyapı bağlantıları üzerinden devam eden uygulamanın yeni bir yasa değişikliğiyle engellenmeye çalışıldığını gösteriyor.
Kaynak: TBMM 2/3588 Esas Numaralı Kanun Teklifi; TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu 26 Mart 2026 tarihli görüşme tutanakları; 7255 Sayılı Kanun; Tarım ve Orman Bakanlığı.
