Muğla Planlama Ajansı (MUPA), Cumhuriyet Halk Partisi’nin anlatımıyla, Devlet Planlama Teşkilatı’nın 2011 yılında iktidar eliyle kapatılmasının ardından üstlendiği yeni inisiyatif alma modeli. Ancak, başkanları tarafından da yüzlerce defa deklare edildiği üzere “yeni nesil iş modeli.” Sanırım önce burada anlaşmak lazım, iş mi, alışveriş mi, şehirleri planlamak için kolları sıvayıp yola koyulmuş bir adanmışlık mı?
Hangisi? Ucu açık cevap bekliyoruz.!
Hangi illerde var planlama ajansları? İstanbul, İzmir, Muğla, Balıkesir, Bursa…Muğla’da MUPA Ahmet Aras dönemi ile başladı faaliyete. Hal böyle olunca tabi Aydın’ı Denizli’yi zaman zaman verileriyle desteklemesi bekleniyor. Ya da beklenmiyor da kendisi mi üstleniyor?
Bak benim aklım burada da net değil.
Önce şu duruma bir açıklık getirelim, kafa karışıklığımız dinsin:
Belediye kanununda ya da büyükşehir belediye yasasında belediyelere “kalkınma planı” gibi bir plan yapma yetkisi ya da görevi verilmemiş. Belediyenin kendi stratejik planını ya da imar planını yapma gibi bir yetkisi var. Gerisi devletin işi. Şimdi açıklamalarda sürekli es geçilen bir ayrıntıyı da belirtmekte fayda var: Devlet Planlama
Teşkilatı (DPT), Türkiye’nin ekonomik ve sosyal kalkınmasını hızlandırmak için kurulan ve 1960-2011 yılları arasında faaliyet göstermiş olan yapı. Teşkilat, 2011 yılında “Kalkınma Bakanlığı” olarak yeniden organize edildi. 2018 yılında Kalkınma Bakanlığı ile Maliye Bakanlığının Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü
birleştirilerek Cumhurbaşkanlığı bünyesinde “Strateji ve Bütçe Başkanlığı” oluşturuldu. Yani, devlet bu teşkilat yapısını kapatıp yerini boş bırakmış gibi bir durum mevzu bahis değil. Zaten üstlendiği görev ve sorumluluk belediyelerin tek tek kaldırabileceği yük de değil!
Muğla’da belediyenin yapması gereken kaldırım düzenlemeleri, su yönetimi, temizlik işleri organizasyonu, bozuk yollar, şoförlerin, esnafın sıkıntıları dağ olmuşken hele üstüne bir de Muğla’yı planlamaya kalkıyor olması “vay maşallah” dedirtiyor yurttaşa. Nerede bunu diyenler? Sorusu aklına düşen varsa sosyal medyayı azıcık
turlasın kafi! “Sularımız eve ulaşsın , patlayan borulardan akan su israf olmasın yeter” diyenin haddi hesabı yok. CHP ‘nin belediyecilikte sıkıntı yaşıyor olması odağının fazla dağılıyor olmasından mı kaynaklanıyor? Bu da başarı yolunda bir araştırma konusu olabilir bence!
Pat diye açıldı ve kendi yolunda MUPA…
Belediye eliyle kurulan ilk planlama ajansı İstanbul Planlama Ajansı (İPA). Ara ara İSPA diye kısalttıklarına bakmayın, ne dediklerinin farkında bile değiller. Arama motoruna “İSPA nedir?” yazanın karşısına iki seçenek çıkıyor: 1- İnek sütü protein alerjisi 2-International
Sleep Products Association (ISPA) yani Uluslararası Uyku Ürünleri Derneği. Ancak; bazılarını sadece hayranlıkla izlediğimiz için “ne diyorlar ?” diye peşine düşmüyoruz. Onlar da bundan emin, böylece geçinip gidiyoruz.
Buraya kadar her şey tamamsa, önce her MUPA toplantısında Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras’ın söz etmekten keyif aldığı MUPA’nın ilham kaynağı İPA’ya bakalım:
Veryansın TV’de 23 Aralık 2024 tarihinde yayınlanan ve halen yayında olan araştırma haberinin kamuoyuna aktardığı bilgilere göre, İstanbul Planlama Ajansı diye kurulu bir tüzel kişilik yok. İPA Stratejik Danışmanlık A.Ş. var. Daha doğrusu, ticaret sicil gazetesine göre, 9
Temmuz 2024’te BİMTAŞ BOĞAZİÇİ PEYZAJ İNŞAAT MÜŞAVİRLİK TEKNİK HİZMETLER SANAYİ TİCARET ANONİM ŞİRKETİ’ nin unvanı İPA STRATEJİK DANIŞMANLIK ANONİM ŞİRKETİ olarak değiştirilmiş. Bu şirketin ticaret sicildeki ana sözleşmesine göre faaliyet konusu, “Yer yüzeyinin araştırılması ve harita yapımına yönelik mühendislik faaliyetleri…” yani bu bir mühendislik şirketi. Adı İPA Stratejik Planlama ama ana sözleşmesi peyzaj düzenlemeye ilişkin. Bu şirketin hissedarları yüzde
70 küsür İBB, yüzde 28 küsür İSKİ ve yüzde 1’e yakın Hamidiye suları vs. 9 Eylül 2024’te de hissedarlar unvanı İPA STRATEJİK DANIŞMANLIK ANONİM ŞİRKETİ’ ne hisseleri oranında toplam 316 milyon TL nakit sermaye koymuşlar. Peki bu İBB’ den aktarılan 316 milyon TL nakit
sermaye ve diğer aktarılan kaynaklarla peyzaj şirketi İPA ne yapmış? Haberlere yansıyanlara bakılırsa anket şirketleri ile çalışmış. Tamam peki detaylarda ne var? Bu konuda kamuoyuna yapılmış bir açıklama henüz yok.
Muğla Büyükşehir Belediye Meclisinde de oy birliği ile kabul edildi: MUPA. Peki nasıl? Aslı Yaratıcı tarafından kurulmuş, Muğla Şehir Planlama Ajansı Anonim Şirketi. 3 Temmuz 2024 Tarih, 1114 Sayılı, 947. Sayfada Ticaret Sicil Gazetesi’nde tescili yayınlanarak ticari hayatına başlıyor. Hazır kurulmuş anonim şirketi olarak şartsız
bedelsiz Büyükşehir Belediyesi Meclisine bağışlanmak isteniyor ve meclis üyelerinin kabul oylarıyla bağışlanıyor. Usulü ve yöntem yanlışlığı var mı yok mu tartışılmadan, meclis gündemine soru olarak bile yansımadan sessiz ve sakince.
Bu yapılanın yasada yeri var mı? Uzmanına sordum ve şu yanıtı aldım:
“Bilindiği üzere belediyeler 5393 sayılı Belediye Kanununa göre kendilerine verilen görev ve hizmet alanlarında şirket
kurabilmektedirler. Belediyelerin ticari amaçla faaliyette bulunmak üzere ticari kuruluşlar kurulması, mevcut veya kurulacak şirketlere sermaye katılımında bulunması, Cumhurbaşkanının iznine tabiidir. Ancak 2008 yılında Danıştay, 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanunun 26’ncı maddesinde merkezi idareye verilen izin yetkisi sadece şirketin kurulması veya sermayesinin koyulması aşamasıyla sınırlı olduğu, dolayısıyla daha sonra piyasa koşullarında ve Ticaret Yasası hükümlerine göre faaliyet gösterecek olan şirketlerin bedelsiz şirket edinimi için İçişleri Bakanlığı kanalıyla Cumhurbaşkanından izin almaları gerekmediğine karar verdi. Yüksek mahkemeler vermiş oldukları kararlarda 4046 sayılı Özelleştirme
Uygulamaları Hakkında Kanunun 26’ncı maddesinde yer almayan bedelsiz şirket ediniminde Cumhurbaşkanının izninin alınmaması gerektiği konusunda hem fikirdirler. Ancak, Sayıştay, piyasa koşulları çerçevesinde ticari faaliyette bulunmayan sadece Kanun’da öngörülen zorunlu sermaye tutarından başka mal varlığı bulunmayan ve kuruluşundan kısa bir süre sonra belediyeye hibe yoluyla devredilen şirketleri, ticari hayatın gereklerine uygun olarak görmemekte. Böyle bir durumu merkezi idarenin vesayet denetiminden kaçınmaya yönelik bir işlem olarak görmektedir. Bu nedenle bedelsiz şirket ediniminin, Cumhurbaşkanın iznine tabi olmadığında herhangi bir şüphe yoktur. Ancak yapılan işlemin şirket kurma prosedürlerinden ve merkezi idarenin vesayet denetiminden kaçınma olarak algılandığı durumlar Sayıştay tarafından eleştirilmektedir.”
Konu daha önce Değerli Meslek Büyüğüm Mustafa Gündoğ’un yazısında da hayli detaylı olarak işlendi. 9 Ocak 2025’te kaleme aldığı yazıyı muhakkak okumanızı tavsiye ederim. Bu arada sorduğu soruların yanıtsız kaldığını da hatırlatayım.Linki buraya bırakayım, daha detaylı okumak isteyenler için:
Muğla Büyükşehir Belediyesi’nde Şirket Bağışı Skandalı
Liyakatli kadrolardan oluşan ekiple çalıştıklarını belirten MUPA Başkanının bir tv yayınında vermiş olduğu röportajın deşifresini yapıp onu da değerli okuyucularıma tanıtmak isterim. Dilerim; Muğla’nın geleceğini emanet ettiğimiz başkanın ifadelerinden feyz alırsınız, benim de emeğim böylece yerine ulaşmış olur. Bu arada, röportajın
tamamına planlama ajansının henüz resmi web sitesi olmadığından instagram hesabından ulaşım sağlanabilir:
Sunucu: MUPA Başkanı dedik öncelikle sizden MUPA’nın ne olduğunu açıklamanızı rica edeceğim.
MUPA Başkanı :Muğla Planlama Ajansı olarak faaliyete geçtik. Muğla Büyükşehir Belediyesi bünyesi altında Sayın Başkanımız Ahmet Aras’ın vizyonuyla Muğla kentine kazandırmak istediğimiz bir vizyon iş, yeni nesil bir iş olarak tanımlıyoruz aslında. Örneğini 2019 yılında Sayın
Ekrem İmamoğlu’nun başkanlığında başlatılan İstanbul Planlama Ajansında gördük ve deneyimledik hatta. Bilime, veriye, diyaloğa dayanan bir iş modeli. Uzun zamandır Türkiye’de ihmal edilen bir model aslında. Devlet Planlama Teşkilatlarının kapatılmasından sonra
yaşanılan sürecin ne kadar dayanaksız bir model olduğu ortaya çıktı. Bunun neticesinde yerel yönetimler bir inisiyatif ve sorumluluk alarak kendi planlama ajanslarını hayata geçirdiler. İlk örneği İPA idi. Biz de Muğla’da bir örneğini oluşturmak üzere yola çıktık. Muğla’nın aslında biz sorunlarını veriye dayalı olarak ortaya koymak
istiyoruz. İlk olarak Muğla’nın yeni profilini çalıştık. Muğla’nın yeni profili bize “su sorunumuz var” dedi. Biz de su sorunu üzerine detaylı çalıştık. Ancak, Muğla aslında İstanbul Bodrum uçağı profili ile aynı olmadığını Muğla’nın sorununun çok farklı olduğunu, Muğla 13 ilçeden oluşan bir büyükşehir ve herhangi bir ilçesine gittiğinizde su
sorunundan ziyade su fiyatlarındaki sorunla karşılaştık biz. Bu da tabiki yeni yoksullaşma ile ilgili bir sorun.”
Şimdi tüm bu bilgiler ışığında soruyorum:
1-MUPA’nın Muğla Büyükşehir Belediyesi bütçesinde yeri nedir?
2-Bedelsiz şartsız hibe ya da bağış adı altında Muğla Büyükşehir Belediyesi çatısında yer alan bu ve buna benzer diğer anonim şirketlerin denetimi hangi sıklıkla, kim tarafından denetlenecek ve bütçe raporları kamuoyu ile hangi sıklıkla paylaşılacaktır?
3- Mevcutta MUPA’nın personel, bina, ulaşım, faaliyet giderleri hangi kaynaktan karşılanmaktadır?
4- Muğla Büyükşehir Belediyesi Akıllı Şehirler Daire Başkanı ve MUPA Yönetim Kurulu Başkanı çift maaş mı alıyor yoksa tek maaş mı?
5- “Yazar” ve “profesyonel öğrenci” olarak sosyal medyada kendini tanıtan başkanın, özgeçmişini Veli Ağbaba ile, Özgür Özel ile çektirdiği fotoğraflardan bağımsız bir metinde okumanın Muğlalı’nın hakkı olduğunu düşünüyorum.Bana katılır mısınız?
6-Muğla’yı kim ve kimler planlıyor? Şirketi kuran Aslı Yaratıcı kimdir? Kadroda kendisine yer verilmiş midir? Bunları bilmek isteriz.
Zira şu an kendilerine emanet edilen bütçe Muğlalılar’a aittir. Neden halen bir web sitesi yoktur bu belediyeye hibe edilen anonim şirketin? Personel yapısı, işbirliği yaptığı kurumlar, kaç kişiden oluştuğu sorularına neden arama motorlarında yanıt bulamıyoruz! Şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkesinin gereği değil midir bu soruların yanıtlanması talebi. Şimdiye kadar gelen bu
gizemin gerekçesi nedir?
Ayrıca geçmişte TÜLOV Vakfında Genel Sekreterlik görevini üstlenmiş olmak Muğla’yı planlamak için geçerli ve yeterli liyakata sahip olmak ile eşdeğer midir?
Bir gazeteci olarak yeni oluşumla ilgili tanıtım toplantısından bu zamana kadar takipteyim. Sorularımın yanıtını şimdiye kadar internetten veya başkan açıklamalarından edinebilseydim bu yazı yazılmazdı. Ancak, şimdi belediye meclisine taşınması hususunda ısrarcıyım. Zira şirketin vebali Muğla Büyükşehir Belediyesi’nin yönetiminin ve tüm meclis üyelerinin üstündedir.
Haydi selametle…
